Nơi thượng nguồn Sông Đà: Thị xã đợi ngày chìm

Th xã Mường Lay được thành lp trên nn ca th xã Lai Châu cũ, nm cnh nơi hp lưu gia sông Đà vi hai dòng sui Nm Lay và Nm Na. Sau trn lũ lch s năm 1990, th ph tnh Lai Châu chuyn v Đin Biên. Th xã Mường Lay nm trong khu vc ngp nước h thu đin Sơn La. Hơn chc năm th xã Mường Lay lay lt, tiêu điu đi ngày chìm xung thu cung… 
Bà Bùi Th
Ra, t 10 phường Sông Đà, hin đang là ch quán cơm nơi ngã ba đường qua cu Bn Xá ,khi nhc li trn lũ quét năm 1990 xy ra trên dòng sui Nm Lay đ xung th xã Lai Châu khiến bà chưa hết ni kinh hoàng: “ Lũ xy ra khong mười rưỡi sáng, ngày 5/5 âm lch, năm y nhun hai tháng 5. Ông nhà tôi làm bo v bến xe khách, bây gi là khách sn Lan Anh .Hôm y ch gái cháu Hiếu đây là Phm Th Hng cõng em xung ch b chơi. Lũ quét bt ng p xung, hai ch em b dòng nước cun đi cách b đ hai ba mét nhưng b cũng không làm gì được. Mi người đưa cây sào ra cho hai cháu bám vào, còn b cháu trôi mt quãng xa mi bám được vào gc cây, sau đó thì được mi người cu. 
Tr
n lũ y nhà tôi mt mt người, đó là cháu Nguyn Th Hương quê Nam Đnh lên bán hàng cho gia đình tôi. Quán hàng nm gia dòng thác lũ, nước li đ v đt ngt, mc dù là ban ngày nhưng cháu và nhiu người khác không chy kp…” Bà Ra ngng k, cay đng nhìn ra ngoài con đường nng bng rát:” Trn lũ y đã cun trôi hàng trăm người, may sao cháu tôi còn tìm thy xác. Năm ri gia đình tôi đưa m cháu v quê, nơi cháu nm cũng b ngp nước h chú . Ch ta đang ngi đây và c th xã Mường Lay hin gi đu b chìm xung lòng h. Mt s nơi bà con đang di chuyn, còn ch này có l ngày mt ngày hai thôi. được ngày nào thì biết ngày ny… “
Theo th
ng kê, trn lũ quét ngày 27/6/1990 ti th xã Lai Châu đã quét đi toàn b nhà ca, cơ quan, xí nghip nm bên b thp ca sui Nm Lay. Đây là trn lũ quét chưa tng thy, gây thit hi nng n nht trong lch s các trn lũ quét nước ta tính đến năm 2005. Lũ cun trôi 300 người, 104 người chết, 200 người b thương, hư hng 14.300m2 nhà, 300ha rung lúa b bi lp… 
Th
xã Lai Châu ngày y mt thi sm ut, tp np cnh trên bến dưới thuyn, vi rt nhiu công trình kiến trúc rc r: Công viên, h nước, bến xe, ca hàng bách hoá, khách sn, nhà văn hoá…đin sáng lung linh. Trn lũ quét đã xoá sch, du tích còn li thi huy hoàng ca th xã Lai Châu trong quá kh là nhng bc tường và nhng cây ct bê tông trơ st ca Nhà văn hoá bên cây cu Bn Xá nm cnh sui Nm Lay. 
Sau tr
n lũ quét lch s kinh hoàng y cùng vi d án xây dng thu đin Sơn La, năm 1995 tnh Lai Châu “di đô” v Đin Biên. Tháng 8/1996 th xã Lai Châu li hng mt trn lũ quét na, khiến 89 người chết và mt tích. Mt th xã sau hai trn lũ quét, nht là khi các cơ quan tnh chuyn đi thì càng tr nên tiêu điu, hoang vng. Th xã Lai Châu bên dòng sui Nm Lay ch được đi tên khi tnh Lai Châu tách ra thành hai tnh Đin Biên và Lai Châu vi tên gi mi th xã Mường Lay tháng 3/2005. 
H
ơn mười năm không mt công trình xây dng, nhng người dân li, đu sng trong nhng ngôi nhà tm b, hng ch nào sa ch ny. Tt c đu ch đi ngày th xã chìm xung thu cung. Ngay c chiếc cu treo Nm Cn bc qua sui Nm Lay ni khu tái đnh cư Nm Cn vi khu Cơ Khí, đã xung cp t lâu nhưng cũng chng ai ngó ngàng sa cha, ch đến khi dây cáp b đt làm hơn 50 hc sinh đang trên đường đi hc tr v nhà rơi xung nước b thương ngày 7/11/2008, thì người ta mi git mình nhìn li. Tuy nhiên, cây cu cũng ch sa sang li đi tm, bi tt c Th xã Mường Lay hin gi đu phi di chuyn. 
Có th
nói th xã Mường Lay là mt th xã nh nht nước. Th xã ch có hai phường: Sông Đà, Na Lay và xã Lay Nưa, vi gn 4.300 h, khong trên 2 vn dân. Trong đó, có trên 3.900 h thuc din phi di chuyn. Nhng đim tái đnh cư ti ch ti th xã Mường Lay có 5 điêm, được xây dng thành 5 khu chc năng: Khu Nm Cn, bao gm trường hc, bnh vin, các đơn v công an, quân đi…; khu Chi Luông, gm các đơn v hành chính nhà nước; khu Đi Cao, khu thương mi dch v, du lch; khu Cơ Khí, xây dng ch; khu Lay Nưa, nơi các h sn xut nông nghip. Xen k các khu chc năng đó là các đim dân cư. 
 Đi
u lo ngi nht là cuc sng ca người dân s khó khăn khi thiếu đt sn xut, trong khi đó núi thì cao không thun tin cho phát trin kinh tế nông nghip. Chuyn hướng sn xut, chuyn đi ngh cho nông dân là điu phi làm, nhưng phi có thi gian không th mt sm mt chiu làm được…Tuy nhiên, đây là cơ hi đ th xã Mường Lay qui hoch li, xây dng mt cách khang trang hơn. Mc dù là mt th xã nh nơi thượng ngun sông Đà, nhưng tôi tin rng mai đây Mường Lay s là th xã trên bến dưới thuyn đp nht khu vc vùng núi Tây Bc… 
Còn hôm nay, th
xã Mường Lay đang đi ngày chìm xung thu cung.

St by TT